­
Raport z roku 2009
Raport z działań
Fundacji Europejskie Centrum Ziemi
w roku 2009

W 2009 roku Fundacja realizowała cele statutowe przede wszystkim poprzez organizację w Helu, Białymstoku i Łodzi trzech interdyscyplinarnych wydarzeń edukacyjno-artystycznych, na których program składały się: plenerowe wystawy wielkoformatowych zdjęć, pokazy filmowe, programy zajęć edukacyjnych dla młodzieży, wortale z ogólnopolskimi konkursami internetowymi i kampanie promocyjno-informacyjne.

Zrealizowane w 2009 roku projekty (w porządku chronologicznym):

„PLANETA OCEAN – Odkrywając świat morskiej bioróżnorodności”

Miejsce: Hel, port rybacki
Czas trwania: 27 czerwca – 4 października 2009 r.
Wystawa dostępna całą dobą dla wszystkich, oświetlona w nocy, wstęp wolny zarówno na wystawę, jak i wszystkie towarzyszące jej wydarzenia.

Od 27 czerwca do 4 października 2009 r. odbywała się w Helu bałtycka edycja wystawy „PLANETA OCEAN – Odkrywając świat morskiej bioróżnorodności” pod patronatem IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów), Ministra Środowiska i władz regionu pomorskiego. Przedsięwzięcie odniosło spektakularny sukces. Było unikalną atrakcją dla mieszkańców i wszystkich turystów przebywających na Półwyspie Helskim. Wystawa i towarzyszące jej wydarzenia w oryginalnej, artystycznej formie, z dużym rozmachem propagowały ideę zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska morskiego. Według ostrożnych szacunków udział wzięło w nich ok. 250 tysięcy osób, a 1.724 uczniów zostało objętych programem edukacyjnym.
Wychodząc z założenia, że aktualny poziom społecznej świadomości ekologicznej dotyczącej Bałtyku i innych mórz świata jest na niedostatecznym poziomie, organizatorzy projektu PLANETA OCEAN zaproponowali – po części innowacyjne, a po części oparte na doświadczeniach związanych ze swoim wcześniejszym projektem ZIEMIA Z NIEBA (Polska, 2002-2009) – działanie z zakresu edukacji ekologicznej.
Półwysep Helski był bardzo dobrym miejscem do organizacji tego typu wydarzenia. Latem jest oblegany przez turystów z całej Polski i zagranicy. Napływ dużej liczby przyjezdnych, którzy spędzają urlopy nad morzem, stanowił doskonałą okazję, żeby pogłębić ich wiedzę w temacie środowiska wodnego.
Na potrzeby PLANETY OCEAN zaadaptowano przestrzeń starego portu rybackiego. Dla mieszkańców Helu miała ona kiedyś wielkie znaczenie jako miejsce pracy, później w znacznym stopniu przestała być użyteczna i została zaniedbana. Przygotowana przez Fundację 300-metrowa ekspozycja i pawilon multimedialny udanie wkomponowały się w tę scenerię, kreując w niej nową jakość intelektualną i artystyczną dla wszystkich mieszkańców regionu i turystów.

Przedsięwzięcie miało charakter edukacyjny, artystyczny i interdyscyplinarny. Złożyły się na nie następujące elementy:

a. Wystawa plenerowa
Cała ekspozycja plenerowa złożona ze 100 wielkoformatowych fotografii (120 x 180 cm) wraz z opisami w języku polskim i angielskim oraz 30 plansz z tekstami informacyjnymi (format również 120 x 180 cm) dostępna była bezpłatnie przez całą dobę i podświetlona w nocy. Została zainstalowana na starym murze portu rybackiego w Helu. Wystawę odwiedzali turyści z całej Polski i zagranicy, zarówno ci goszczący na Półwyspie Helskim, jak i przybywający do niego np. tramwajami wodnymi z innych miejscowości na Pomorzu. Wystawa składała się z dwóch części: PLANETY OCEAN Laurenta Ballesty i Pierre’a Descampa oraz mini-wystawy BAŁTYK.
Złożona z 87 zdjęć ekspozycja PLANETA OCEAN to kompendium wiedzy o ekosystemach morskich, ich funkcjonowaniu i wpływie człowieka na nie. Zdjęcia były wykonywane przez ponad 10 lat na całym świecie – od mórz polarnych do tropikalnych. Część z nich została wykonana także w naturalnych zbiornikach słodkowodnych (jak np. fotografia kiełża olbrzymiego w jeziorze Bajkał). Przedstawiają niezwykły, wielobarwny świat morskiej bioróżnorodności. Towarzyszyło im 25 plansz tekstowych opisujących różne procesy życia w oceanach („Prawo silniejszego”, „Przystosować się do otoczenia”, „Życie we wspólnocie”) oraz ich znaczenie dla planety („Niezbędne oceany”, „Nieznany ocean”).
Autorami wystawy PLANETA OCEAN są Laurent Ballesta i Pierre Descamp. Ci dwaj francuscy biolodzy morscy stworzyli w roku 2000 zespół badawczy L'OEil d'Andromede wyspecjalizowany w badaniu ekosystemów morskich. Są uważani przez międzynarodowe środowisko naukowe za pionierów nowego podejścia do tematu ochrony środowiska. Ich działania zostały docenione przez IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) – największą światową organizację zrzeszającą biologów i działaczy na rzecz ochrony środowiska naturalnego. IUCN objęła honorowy patronat nad wystawą PLANETA OCEAN, uznając, że stanowi ona wzorcowe przedsięwzięcie w dziedzinie pogłębiania świadomości ekologicznej na świecie.
Za zgodą francuskich autorów do ich wystawy dołączono ekspozycję pt. BAŁTYK. Złożyło się na nią 13 zdjęć wykonanych przez polskich fotografów: Jarosława Samsela, Kacpra Kowalskiego, Adama Adamskiego, Zbigniewa Kegla, Jerzego Abramowicza i Jacka Urbańskiego. Większość z nich należy do ścisłej czołówki polskich fotografów przyrody. Ich zdjęcia prezentowały różne gatunki zamieszkujące wody Bałtyku. Towarzyszyły im opisy i teksty poświęcone znaczeniu Morza Bałtyckiego i licznym zagrożeniom dla jego stanu. Autorem wszystkich opisów i tekstów informacyjnych do tej dodatkowej ekspozycji „Bałtyk”, a także jednego ze zdjęć był prof. Krzysztof E. Skóra – założyciel i dyrektor Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego w Helu – laureat prestiżowej Szwedzkiej Nagrody Bałtyku (Swedish Baltic Sea Water Award, tzw. „Wodny Nobel”) w 2008 roku, inicjator i realizator wielu projektów z zakresu edukacji ekologicznej, m.in. Fokarium, Błękitnej Szkoły i Błękitnej Wioski. Jego zaangażowanie w cały projekt było gwarancją najwyższego możliwego poziomu merytorycznego.

b. Kino Letnie
W pawilonie wystawy prezentowano codziennie dwa filmy: jeden z nich przedstawiający różnorodność biologiczną Pacyfiku („W królestwie Nautilusa” – reż. G. Kebaili, prod. Francja 2008, czas trwania: 15’), a drugi – Morza Bałtyckiego („Bałtyckie morświny” – reż. Jerzy Abramowicz i Krzysztof E. Skóra, prod. Polska 2008, czas trwania: 22’).
Oprócz tego, w każdy piątkowy wieczór od 3 lipca do 2 października w Kinie Letnim wystawy prezentowano najlepsze pełnometrażowe filmy o morzach i oceanach świata. Większość seansów stanowiły produkcje ze znakomitej francuskiej serii „Ushuaia Nature”. Organizatorzy wybrali z serialu półtoragodzinne odcinki poświęcone tematowi wody i relacji człowieka z morzem. Ich widzowie mogli np. obejrzeć z bliska oazy delfinów i wielorybów u wybrzeży Nowej Zelandii, zejść pod skutą lodem powierzchnię Bajkału czy poznać historię świętej, ale zamienionej w gigantyczny ściek rzeki Ganges.
Wszystkie projekcje prowadzone były przez specjalistów ds. edukacji ekologicznej, którzy przed każdym seansem przedstawiali krótkie wykłady pogłębiające wiedzę o przedstawianych w filmach tematach (np. o znaczeniu wody dla człowieka, o ssakach morskich, o faunie zamieszkującej morza arktyczne, o różnych aspektach gospodarki morskiej człowieka, jak zrównoważona turystyka czy rybołówstwo itd.). Po seansach widzowie mieli też możliwość wzięcia udziału w dyskusjach na te tematy.
Dzięki regularnej promocji m.in. w dodatku „Co jest grane?” dołączanym do „Gazety Wyborczej Trójmiasto” oraz w portalu Onet.pl projekcje cieszyły się dużym zainteresowaniem publiczności. W cotygodniowych pokazało wzięło udział łącznie ponad 600 osób.

c. Zajęcia proekologiczne z dziećmi i młodzieżą
Bezpłatne warsztaty edukacyjne trwały przez cały okres trwania wystawy. Kierowane były do wszystkich grup zorganizowanych. W okresie wakacyjnym brały w nich udział przede wszystkim kolonie i grupy wycieczkowe z takich miast jak Warszawa, Kraków, Wrocław, Zamość i Ostrołęka. We wrześniu głównymi odbiorcami programu były szkoły różnego szczebla oraz przedszkola z województwa pomorskiego (m.in. Gdańsk, Gdynia, ale także bardzo małe miejscowości jak np. Łubiana, Wilanowo, Rozłazino). Półtoragodzinne zajęcia miały urozmaiconą formułę obejmującą m.in. prezentację krótkiego filmu, oprowadzanie po wystawie, a także różnego rodzaju zadania i konkursy dopasowane do wieku i możliwości uczestników. Zajęcia były prowadzone przez absolwentów biologii i ochrony środowiska, już doświadczonych w pracy z młodzieżą, a dodatkowo podnoszących swoją wiedzę i kompetencje poprzez bliską współpracę z pracownikami Stacji Morskiej i Fokarium w Helu.
Przez cały okres wystawy w zajęciach wzięły udział 83 grupy, co przekłada się na liczbę 1 724 uczniów.

d. Edukacyjny wortal internetowy
Dla promowania wystawy, a także pogłębienia jej efektu ekologicznego, przygotowano stronę internetową dostępną pod adresem www.planetaocean.pl. Zadbano o jej atrakcyjność wizualną i odpowiedni poziom merytoryczny dostępnych materiałów. W serwisie umieszczono 12 tekstów Pierre'a Descampa i polskich biologów, w przystępny sposób wyjaśniających najważniejsze tematy związane ze środowiskiem morskim, m.in. „Niezbędne oceany”, „Rafy koralowe” „Zrównoważone rybołówstwo – wielkie wyzwanie”, „Eksplozja turystyki”. Każdy z tych tekstów był ilustrowany sugestywnymi fotografiami autorstwa Laurenta Ballesty. Ponadto, dla tych, którzy nie mogli zobaczyć wystawy osobiście w Helu przygotowano wirtualną „mini-wystawę” - 16 najciekawszych zdjęć L. Ballesty opatrzonych opisami P. Descampa.
Na stronie oczywiście można było znaleźć także komplet aktualnych informacji o wydarzeniach edukacyjnych związanych z wystawą, a więc wszystkich seansach Kina Letniego, ofercie edukacyjnej itp.

e. Ogólnopolski konkurs internetowy
Od 27 czerwca do 16 grudnia br. trwał ogólnopolski konkurs internetowy PLANETA OCEAN, którego celem było pogłębienie wiedzy o morskich ekosystemach i pobudzenie do refleksji nad sposobami ich ratowania. Duży nacisk  został położony na wiedzę dotyczącą Morza Bałtyckiego, jego mieszkańców i grożących im niebezpieczeństw.
Uczestnicy konkursu musieli wykazać się wiedzą i pomysłowością, proponując sposoby działania na rzecz ochrony środowiska. Jednocześnie konkurs skłaniał do zastanowienia w jaki sposób, działając na poziomie lokalnym, można przyczynić się do ochrony środowiska w skali globalnej. Składał się z 32 pytań zamkniętych i 2 otwartych („Jak każdy z nas może dbać o Morze Bałtyckie na co dzień – zaproponuj 3 najlepsze Twoim zdaniem rozwiązania.”„Wyobraź sobie że jesteś rybakiem. W jaki sposób możesz przyczynić się do ochrony mórz i oceanów?”). W quizie wzięli udział zarówno uczniowie szkół podstawowych, gimnazjów i liceów, jak również studenci  i starsi internauci.  Byli to przede wszystkim mieszkańcy województwa pomorskiego, ale również internauci z reszty kraju np. Lublina, Siemianowic Śląskich czy Radomia.
 Spośród ponad 800 nadesłanych odpowiedzi zostały przyznane nagrody w postaci:
  • udziału w ekspedycji statku badawczego OCEANIA na wodach Zatoki Gdańskiej;
  • 2 wycieczek do Helu - w programie m.in. wizyta w Fokarium oraz zwiedzanie Stacji Morskiej UG;
  • 40 egzemplarzy albumu "Planeta Mórz", Laurent Ballesta i Pierre Descamp, wydawnictwo Arkady, Warszawa 2007.

f. Dzień Oceanu
Jako podsumowanie wystawy przygotowano konferencję – festyn naukowy pod hasłem „Dzień Oceanu”. Wydarzenie odbywało się przez całą sobotę 26 września 2009 w Helu, częściowo na terenie pawilonu Błękitnej Wioski, a częściowo na terenie wystawy PLANETA OCEAN.
Konferencja ta była niecodzienną dla polskiej publiczności okazją do spotkania w jednym miejscu z kilkoma oceanologami światowej sławy. Specjalnie z Francji przyjechał Laurent Ballesta (wystąpienie pt. „Planete Mers / Planeta Ocean – Opowieść nurka i biologa”), z Uniwersytetu Łódzkiego – ceniony na całym świecie prof. Krzysztof Jażdżewski (wykład „Różnorodność biologiczna Oceanu Południowego”), Waldemar Osmałek z organizacji Sharkproject („O faktach i mitach na temat rekinów”), a także wspomniani już wyżej prof. Jan M. Węsławski z Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie („Ekosystem plaż, turystyka i ochrona przyrody”) oraz prof. Krzysztof E. Skóra ze Stacji Morskiej UG w Helu („Bałtyk po polsku – problemy ochrony morskiej przyrody”).
Wszystkie wystąpienia zostały przygotowane z myślą o szerokiej publiczności, osobach które nie zawsze mają dużą wiedzę o temacie mórz i oceanów. Dlatego wykłady zostały wzbogacone o atrakcyjne prezentacje multimedialne i ciekawe anegdoty. Ponadto widzowie mieli okazję obejrzeć interesujące filmy o świecie podwodnym, spróbować morskich specjałów i wziąć udział w konkursach z nagrodami w postaci albumów „Planeta mórz”.
Mimo złej pogody, pawilon Błękitnej Wioski był szczelnie wypełniony. W wydarzeniu wzięli udział przede wszystkim mieszkańcy Półwyspu Helskiego, studenci, a także przedstawiciele władz lokalnych, co wydaje się szczególnie istotne w kontekście przyszłych działań zmierzających do ochrony polskiego wybrzeża. Na konferencji byli też obecni przedstawiciele mediów (m.in. TVP Gdańsk).

g. Kampania informacyjno-promocyjna
Na rzecz promocji wystawy przygotowano m.in. następujące materiały, na których znalazło się logo NFOŚiGW:
  • 1.000 zaproszeń (format: 21 cm x 15 cm) – wysłane do ważnych osobistości świata nauki, sztuki i kultury; władz państwowych i lokalnych, ambasadorów i konsulów;
  • 15.000 ulotek (60 cm x 21 cm – 2 łamy); dostarczone do urzędów miast, punktów informacji turystycznej, szkół, placówek kulturalnych, tzw. tramwajów wodnych i innych statków pasażerskich pływających po Zatoce Gdańskiej itd.;
  • 2.000 plakatów B1 (70 cm x 100 cm) w Helu i w regionie rozwieszane przede wszystkim na terenie województwa pomorskiego, w ważnych i popularnych miejscach oraz rozdawane grupom i szkołom przybywającym na Wystawę;
  • 1 duży baner na Wystawie (3 m x 10 m);
  • 3 banery (1m x 3m) w Helu i Juracie – w bardzo eksponowanych miejscach;
  • spot promocyjny w pawilonie multimedialnym (wyświetlany od rana do wieczora);
  • strona internetowa wystawy
  • baner na stronie internetowej Urzędu Miasta Helu i w innych serwisach

Ponadto prowadzona była m.in. intensywna promocja w tramwajach wodnych kursujących po Zatoce Gdańskiej. Można było znaleźć tam materiały promocyjne wystawy, a także od rana do wieczora przewodnicy na statkach zapraszali przez megafon do odwiedzenia proekologicznej ekspozycji.
W kampanii promocyjno-informacyjnej wystawy bardzo ważne było wsparcie Kuratorium Oświaty w Gdańsku. Dzięki niemu informacje o wystawie i towarzyszącym jej elementach edukacyjnych trafiły do kilku tysięcy dyrektorów szkół różnego szczebla. Oferta skierowana została także do innych ośrodków edukacyjno-wychowawczych czy kulturalnych (domy kultury, kolonie, świetlice środowiskowe, domy dziecka i inne instytucje), które korzystały z niej szczególne chętnie w okresie wakacji.
Materiały o wystawie znalazły się w takich mediach jak m.in. Polskie Radio Program 1, TVP Gdańsk, Radio Gdańsk, Onet.pl, Gazeta Wyborcza, Tygodnik „Przegląd”, Dziennik Bałtycki. Dodatkowo w Radiu Gdańsk miały miejsce 54 emisje spotu promocyjnego wystawy, w którym pojawiała się również informacja o wsparciu wydarzenia przez NFOŚiGW. Warto także wspomnieć o plebiscycie słuchaczy radia RMF FM na najlepszy polski kurort letni, w którym Hel zajął zdecydowanie pierwsze miejsce. W uzasadnieniu tego werdyktu dużo miejsca poświęcono wystawie PLANETA OCEAN jako atrakcyjnemu dla turystów, nowatorskiemu przedsięwzięciu kulturalnemu, które zarazem w przystępny sposób promuje wiedzę o środowisku.



„ZIEMIA Z NIEBA. Portret planety u progu XXI wieku. Yann Arthus-Bertrand Fotografia”

Miejsce: Białystok, Rynek Kościuszki
Czas trwania: 7 sierpnia – 18 października 2009 r.
Wystawa dostępna całą dobą dla wszystkich, oświetlona w nocy, wstęp wolny zarówno na wystawę, jak i wszystkie towarzyszące jej wydarzenia.

Wystawa „ZIEMIA Z NIEBA. Portret planety u progu XXI wieku” to jedno z największych przedsięwzięć w dziejach fotografii. Jego autor Yann Arthus-Bertrand przez 15 lat przemierzył dziesiątki tysięcy kilometrów, aby sfotografować z pokładu helikoptera najpiękniejsze zakątki globu. Półkilometrową plenerową ekspozycję wielkoformatowych zdjęć (185 x 125 cm), która przedstawia piękno naszej planety widzianej z lotu ptaka, zobaczyło na pięciu kontynentach, w prawie 100 metropoliach świata, już ponad 120 milionów widzów.
Od 7 sierpnia do 18 października 2009 wystawa gościła w Białymstoku jako szóstym polskim mieście po edycjach w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Zabrzu i Łodzi. Podlaska odsłona wydarzenia została uznana przez organizatorów za jedną z najbardziej udanych w całym cyklu – z uwagi na entuzjastyczne przyjęcie przez publiczność, a także liczne instytucje, które włączyły się w organizację wydarzenia, z Miastem Białystok na czele.
Ekspozycja została otwarta w piątek 7 sierpnia 2009 równocześnie z inauguracją odnowionego Rynku Kościuszki. Wydarzenie to przyciągnęło setki białostoczan, którzy mogli podziwiać nie tylko zupełnie odmienione centrum miasta i zdobiące je zdjęcia Yanna Arthus-Bertranda, ale także m.in. koncert zespołu Bajm i efektowny pokaz sztucznych ogni. Ulokowanie ekspozycji w samym sercu miasta okazało się doskonałym sposobem popularyzacji wiedzy o Ziemi. Obejrzane przez szacowane 250 tys. widzów wielkoformatowe zdjęcia oraz rzetelne, a zarazem przystępne teksty informacyjne pokazały Planetę z nowej, nieznanej dotąd perspektywy. Wystawa zwróciła uwagę mieszkańców Podlasia oraz odwiedzających ją turystów zza wschodniej granicy, a nawet z bardziej odległych krajów jak Belgia, Francja, Hiszpania czy nawet Chile na szereg globalnych problemów demograficznych, społecznych i gospodarczych. Pogłębiła też świadomość ekologiczną, wiedzę o środowisku naturalnym i jego bogactwie, a przede wszystkim o idei zrównoważonego rozwoju.
Ważnym miejscem dla białostoczan stał się pawilon multimedialny wystawy, w którym wyświetlano film o kulisach powstania ZIEMI Z NIEBA, a wieczorami na widzów czekała specjalna atrakcja – pokazy filmu „Home” będącego owocem współpracy Yanna Arthus-Bertranda ze słynnym francuskim filmowcem Lukiem Bessonem. To niezwykłe filmowe widowisko dostarczało zarazem pogłębionej wiedzy na temat negatywnych skutków ludzkiego oddziaływania na przyrodę i skłaniało do refleksji nad relacjami człowieka ze środowiskiem. Seansom towarzyszyły prelekcje i dyskusje prowadzone przez specjalistów do spraw ekologii.

Dla organizatorów wystawy ZIEMIA Z NIEBA bardzo istotne było dotarcie z ideą zrównoważonego rozwoju do jak najszerszego grona odbiorców. Przejawem takich działań była szeroko zakrojona kampania promocyjna realizowana we współpracy m.in. z Gazetą Wyborczą, Polskim Radiem Białystok, TVP Białystok oraz innymi mediami lokalnymi i ogólnopolskimi. Na potrzeby promocji wydarzenia przygotowano także m.in. 1 tys. zaproszeń, 1 tys. plakatów i 5 tys. ulotek. Dzięki wsparciu ze strony Kuratorium Oświaty w Białymstoku, materiały te wraz z informacjami o ofercie edukacyjnej trafiały m.in. do dyrektorów szkół z całego województwa. Efektem tak intensywnej promocji było duże zainteresowanie wystawą i towarzyszącymi jej elementami edukacyjnymi.

W specjalnie przygotowanych zajęciach edukacyjnych na terenie Wystawy udział wzięły 194 zorganizowane grupy, co przełożyło się na liczbę 1 926 uczniów. Programem zostały objęte grupy ze szkół i innych ośrodków edukacyjno-wychowawczych (domy kultury, kolonie, świetlice środowiskowe, domy dziecka itd.) z Białegostoku, jak i mniejszych miejscowości na Podlasiu (m.in. Supraśl, Bartniki, Sobolewo, Radziłów, czy Łupianka). Uczestniczyła w nim też grupa ze Szkoły Średniej im. Józefa Obrębskiego na Litwie. Formuła zajęć obejmowała prezentację krótkiego filmu dokumentalnego, zwiedzanie wystawy, wykłady i dyskusje na temat idei zrównoważonego rozwoju oraz różnego rodzaju zadania i konkursy dla uczestników. Zajęcia spotkały się z bardzo dobrym przyjęciem nauczycieli i opiekunów, a przede wszystkim cieszyły się zainteresowaniem i aktywizowały młodzież.

Dużą atrakcją, zwłaszcza dla najmłodszych, była też Mapa Świata, na której pieszo można było zwiedzić całą kulę ziemską, poprzez zabawę ucząc się geografii. Specjalnie z myślą o dzieci i młodzieży uruchomione zostały także liczne konkursy o tematyce proekologicznej. Wyzwaniem dla uczestników był internetowy konkurs edukacyjny ZIEMIA Z NIEBA opracowany przez specjalistów z dziedziny ekologii i zrównoważonego rozwoju. Z uwagi na wysoki poziom trudności skłaniał do samodzielnych poszukiwań informacji i kreatywności w wymyślaniu sposobów ochrony środowiska naszej Planety. Fundacja Europejskie Centrum Ziemi zaproponowała także współpracę Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego w zakresie organizacji konkursów kierowanych do nieco młodszych uczestników. Poszczególne filie Książnicy przygotowały i czuwały nad przebiegiem kilkunastu konkursów plastycznych, literackich i fotograficznych. Dzieci i młodzież z województwa podlaskiego miały za zadanie np. opracować projekt torby ekologicznej, plakat promujący ochronę środowiska, czy też przygotować fotoreportaż lub reportaż literacki związany z tematem zrównoważonego rozwoju. Najbardziej kreatywni uczestnicy ww. konkursów zostali nagrodzeni albumami ZIEMIA Z NIEBA i innymi upominkami ufundowanymi przez Fundację Europejskie Centrum Ziemi

Wręczenie nagród w ww. konkursach odbyło się podczas wielkiego finału wystawy – wydarzenia pod hasłem DZIEŃ DLA ZIEMI. 10 października 2009 w auli Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Białymstoku można było spotkać się z wybitnymi specjalistami w temacie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju: dr hab. Grażyną Łaską z Katedry Ochrony i Kształtowania Środowiska Politechniki Białostockiej, prof. Antonim Faberem z Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, a także prof. Mestwinem Kostką i dr Adamem Szczepanowskim z WSFiZ w Białymstoku. Dodatkową atrakcją były specjalne projekcje filmowe. Konferencja obfitowała w gorące dyskusje i pozwoliła spojrzeć na najistotniejsze problemy współczesnego świata z bardzo różnych perspektyw.


„ARBORES VITAE. Ostatnia taka puszcza”

Miejsce: Łódź, park Staromiejski przy ul. Północnej
Czas trwania: 10 września – 30 listopada 2009 r.
Wystawa dostępna całą dobą dla wszystkich, oświetlona w nocy, wstęp wolny zarówno na wystawę, jak i wszystkie towarzyszące jej wydarzenia.

Interdyscyplinarne przedsięwzięcie kulturalne ARBORES VITAE trwało od 10 września do 30 listopada 2009 r. w parku Staromiejskim w Łodzi. Patronat honorowy nad wydarzeniem objęli Minister Środowiska, Polski Komitet ds. UNESCO, Prezydent Miasta Łodzi i Łódzki Kurator Oświaty. Wydarzenie spotkało się także z uznaniem i wsparciem Uniwersytetu Łódzkiego i licznych wybitnych postaci życia publicznego, takich jak Magdalena Abakanowicz, Agnieszka Holland, Marek Kamiński, Leszek Cichy i inni.
W wielkoformatowej wystawie fotografii Jana Walencika i towarzyszących jej wydarzeniach wzięło udział ok. 80 tys. osób. Przedsięwzięcie stworzyło nową przestrzeń kulturalną dla Łodzi i całego regionu. Inspirowało dialog społeczny koncentrujący się wokół spraw sztuki, ekologii i duchowości. Skłaniało do refleksji nad miejscem człowieka w przyrodzie i idei zrównoważonego rozwoju. Dostarczyło także pogłębionej wiedzy o Puszczy Białowieskiej – ostatnim pierwotnym lesie Europy. Dostępne za darmo w parku Staromiejskim gromadziło publiczność o bardzo zróżnicowanym wieku, statusie społecznym i poziomie wykształcenia. Wśród odwiedzających byli zarówno mieszkańcy Łodzi, jak i turyści.

Wydarzenie składało się z następujących elementów:

a. Wystawa plenerowa
Publiczność mogła oglądać w parku Staromiejskim 103 kolorowe fotografie oraz 18 plansz informacyjnych o wymiarach 120 x 180 cm. Zdjęcia będące efektem wieloletniej pracy Jana Walencika przedstawiały niezwykłą bioróżnorodność Puszczy Białowieskiej. Opatrzone były naukowymi opisami w języku polskim i angielskim autorstwa prof. Janusza Hereźniaka (Katedra Geobotaniki i Ekologii Roślin Uniwersytetu Łódzkiego) i Marty Maziarz (Zakład Ekologii Ptaków Uniwersytetu Wrocławskiego). Prezentowały najróżniejsze gatunki zwierząt zamieszkujących Puszczę: od najmniejszych owadów i gryzoni, poprzez wspaniałe ptaki, drapieżniki – jak rysie czy wilki – aż do największego zwierzęcia Europy żubra. Na zdjęciach można było obejrzeć także m.in. oszałamiające bogactwo roślinności leśnej – unikalne, wielobarwne kwiaty, kilkusetletnie, monumentalne drzewa. Pośród zdjęć można było znaleźć zarówno malownicze pejzaże, jak niezwykle ekspresyjne, tętniące życiem obrazy zaprezentowane jako ikony przyrodnicze.
Wielkoformatowe, niezwykle barwne zdjęcia oraz rzetelne, a przy tym bardzo przystępne teksty informacyjne pokazały Puszczę Białowieską w zupełnie nowy, niespotykany dotąd sposób. Wystawa była dostępna bezpłatnie przez całą dobę, oświetlona w nocy.

b. Kino ARBORES VITAE
W pawilonie multimedialnym wystawy od rana do wieczora wyświetlany był krótki film przyrodniczy autorstwa Jana i Bożeny Walencików „Ostatnia puszcza”. Dodatkowo w każdy piątek i sobotę września oraz w każdą sobotę października i listopada odbywały się pokazy specjalne filmów przyrodniczych poruszających tematykę lasów, ich bioróżnorodności oraz ochrony przyrody. Wśród nich znalazł się słynny serial przyrodniczy „Tętno pierwotnej Puszczy”, jak i najnowsze dokonania Jana i Bożeny Walencików, a także filmy z bijącego rekordy popularności we Francji cyklu „Ushuaia Nature”. Szczególną atrakcją dla widowni był pokaz filmu „Home” - najnowszej superprodukcji autora „ZIEMI Z NIEBA” Yanna Arthus-Bertranda oraz słynnego francuskiego filmowca Luca Bessona.
Seansom towarzyszyły prelekcje prowadzone przez specjalistów do spraw ekologii i kina. Widzowie mieli okazję wziąć także udział w dyskusjach Taka formuła projekcji spotkała się z uznaniem szerokiej publiczności, dając możliwość poszerzenia wiedzy oraz była miejscem spotkań ludzi zafascynowanych pięknem dzikiej przyrody rzecz jej ochrony.

c. Zajęcia edukacyjne
Grupy zorganizowane mogły brać udział w zajęciach edukacyjnych poświęconych tematowi Puszczy Białowieskiej i innych lasów świata. Zajęcia pogłębiały wiedzę o znaczeniu lasu i drzewa zarówno w wymiarze przyrodniczym jak i kulturowym, cywilizacyjnym.
Oferta edukacyjna została skierowana przede wszystkim do szkół wszystkich poziomów: przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów, liceów; grup zainteresowań (koła przyrodnicze, fotograficzne itp.); innych ośrodków edukacyjno-wychowawczych czy kulturalnych takich jak: domy kultury, kolonie, świetlice środowiskowe, domy dziecka i inne instytucje.
Kampania promocyjna programu edukacyjnego była możliwa dzięki wsparciu ze strony Kuratorium Oświaty w Łodzi. Dzięki temu odbyły się bezpośrednie spotkania z dyrektorami szkół z całego województwa. Otrzymywali oni także na bieżąco materiały promocyjne: blisko 1.000 ulotek, plakaty, listy na temat programu edukacyjnego i konkursu internetowego.
Należy podkreślić wysoki poziom merytoryczny półtoragodzinnych lekcji, a także ich atrakcyjną formułę obejmującą: prezentację filmu przyrodniczego, zwiedzanie Wystawy, konwersatoria na temat sposobów ochrony środowiska naturalnego oraz różnego rodzaju zadania i konkursy dla uczestników. Zajęcia dostosowane były do wieku i preferencji uczestników. Młodsze dzieci odbywały swoje zajęcia w oparciu o gry i zabawy oraz zagadki sprawdzające zapamiętaną wiedzę. Zajęcia ze starszą młodzieżą (gimnazjum i liceum) prowadzone były poprzez różnorodne zadania do wykonania, np. dopasowanie zdjęć do danego tematu lub debaty.

We wszystkich zajęciach udział wzięło 95 zorganizowanych grup, co oznacza liczbę 1809 osób. Wśród nich znaleźli się uczniowie nie tylko z Łodzi, ale i z bardziej odległych miast regionu jak Kutno, Zduńska Wola i Tomaszów Mazowiecki oraz mniejszych miejscowości jak Żytno czy Kurowice.

d. Edukacyjny wortal internetowy
Dla promowania wystawy, a także pogłębienia jej efektu ekologicznego, przygotowano stronę internetową dostępną pod adresem www.arboresvitae.eu. W serwisie umieszczono informacje dotyczące Puszczy Białowieskiej opracowane w przystępny sposób i zrozumiałe dla odbiorców w różnym wieku. Ponadto, dla tych, którzy nie mogli zobaczyć wystawy osobiście w Łodzi przygotowano wirtualną „mini-wystawę” - 16 najciekawszych zdjęć autorstwa Jana Walencika.
Na stronie można było znaleźć także komplet aktualnych informacji o wydarzeniach edukacyjnych związanych z wystawą, a więc wszystkich seansach Kina ARBORES VITAE, ofercie edukacyjnej itp.

f. Ogólnopolski konkurs internetowy
Konkurs internetowy został przygotowany przez specjalistów od ekologii i ochrony przyrody. Przygotowany quiz składał się z 29 pytań zamkniętych (zazwyczaj 3 odpowiedzi do wyboru) oraz jednego pytania otwartego, w którym uczestnicy musieli wykazać się kreatywnością i samodzielnym myśleniem, pisząc list do Ministra Środowiska w sprawie objęcia ochroną całej Puszczy Białowieskiej.Test poruszał tematykę zarówno samej Puszczy Białowieskiej i aspektów z nią związanych, jak i ogólnych pojęć dotyczących lasów na świecie, ich bioróżnorodności, zagrożeń i sposobów ochrony. Skonstruowany był w taki sposób, aby skłaniać do samodzielnych poszukiwań informacji – zarówno na stronie ARBORES VITAE, jak i w innych źródłach.
Ostatecznie wyłoniono 40 laureatów, którym przyznano następujące nagrody:
  • 20 albumów „Ziemia z nieba” ze zdjęciami autorstwa Yanna Arthus-Bertranda,
  • 15 płyt DVD z filmem „Kraina żubra” (reż. Jan Walencik, prod. 2008)
  • 19 komiksów „Żubr Pompik” autorstwa Tomasza Samojlika
  • 12 komiksów „Ostatni żubr” autorstwa Tomasza Samojlika
  • 40 kalendarzy ze zdjęciami Puszczy Białowieskiej autorstwa Jana Walencika


g. Dzień dla Puszczy
Wielkim finałem wystawy „ARBORES VITAE – DRZEWA ŻYCIA” było wydarzenie pod hasłem „Dzień dla puszczy”. 21 listopada 2009 od godz. 12.00 do 18.00, w pawilonie multimedialnym wystawy można było spotkać się z wybitnymi specjalistami w dziedzinie ekologii roślin, zwierząt oraz ochrony przyrody. W konferencji udział wzięli: prof. dr hab. Janusz Hereźniak (Katedra Geobotaniki i Ekologii Roślin Uniwersytetu Łódzkiego), dr hab. Janusz Majecki (Katedra Zoologii Doświadczalnej i Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Łódzkiego), Marta Maziarz (Zakład Ekologii Ptaków Uniwersytetu Wrocławskiego) i dr Mariusz Glubowski (Zakład Dydaktyki Biologii i Badania Różnorodności Biologicznej Uniwersytetu Łódzkiego). W ich wystąpieniach poruszone zostały różne istotne, a czasem bardzo zaskakujące kwestie związane z Puszczą Białowieską i lasami w ogóle. Uczestnicy mogli się dowiedzieć np. jaka jest wartość tlenowa drzewa, jakie są zwyczaje żubrów, co ma wspólnego Puszcza Białowieska z lasami tropikalnymi czy jakie niezwykłe owady ją zamieszkują.
Podczas konferencji nie zabrakło też pokazów filmowych poświęconych nie tylko Puszczy Białowieskiej, ale i innym najcenniejszym obiektom polskiej przyrody.
Specjalnym punktem programu było wręczenie nagród młodym zwycięzcom ogólnopolskiego konkursu internetowego ARBORES VITAE.

h. Kampania informacyjno-promocyjna
Na rzecz promocji wydarzenia przygotowano m. in. następujące materiały:
  • 1.000 zaproszeń (format: 21 cm x 15 cm), które zostały wysłane do ważnych osobistości świata nauki, sztuki i kultury; władz państwowych i lokalnych, ambasadorów i konsulów.
  • 10.000 ulotek (28 cm x 22 cm – 3 łamy); dostarczone do urzędów miast, punktów informacji turystycznej, szkół, placówek kulturalnych i oświatowych.
  • 2.000 plakatów B1 (70 cm x 100 cm) w Łodzi i w regionie (rozwieszane na terenie województwa oraz rozdawane grupom szkolnym przybywającym na Wystawę)
  • 2 duże banery na Wystawie (3 x 10 m);
  • 2 banery na ulicy Piotrkowskiej (1 x 8 m);
  • 2 różne spoty promocyjne w Radiu Vox – emisja przez 12 dni (wykonawca spotów: Maxx)
  • strona internetowa wystawy
  • baner na stronie internetowej ekologia.pl;
W kampanii promocyjno-informacyjnej wydarzenia bardzo ważne było wsparcie Kuratorium Oświaty w Łodzi. Dzięki niemu informacje o wystawie i towarzyszących jej elementach edukacyjnych trafiły do kilku tysięcy dyrektorów szkół różnego szczebla. Oferta skierowana została także do innych ośrodków edukacyjno-wychowawczych czy kulturalnych (domy kultury, kolonie, świetlice środowiskowe, domy dziecka i inne instytucje).
Ponadto materiały o wystawie znalazły się w takich mediach jak m.in.: TVP Łódź,  Rzeczpospolita, Radio VOX, Radio Łódź, Radio Planeta, Kalejdoskop, portale internetowe i inne.

Podsumowanie:

Łącznie zorganizowane w 2009 roku przez Fundację wystawy obejrzało wg szacunków ponad 500 tys. osób, a w programach edukacyjnych wzięło udział 5.459 uczestników. Tak duża skala podjętych działań w trzech różnych regionach Polski umocniła pozycję Fundacji jako jednego z liderów interdyscyplinarnych, plenerowych wydarzeń proekologicznych w Polsce. Bardzo istotna było tu nawiązanie lub kontynuacja dotychczasowej współpracy z różnymi ważnymi instytucjami, jak Ministerstwo Środowiska, Polski Komitet ds. UNESCO, urzędy miast Łodzi, Białegostoku i Helu, a także władze województwa pomorskiego, NFOŚiGW oraz WFOŚiGW w Łodzi, Gdańsku i Białymstoku, Kuratoria Oświaty w trzech ww. miastach, Stacja Morska w Helu, Instytut Oceanologii PAN w Sopocie czy Uniwersytet Łódzki, a także szereg innych znaczących instytucji sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego.
Obok realizacji w/w wystaw Fundacja w roku 2009 włożyła również wiele wysiłku i środków w utrzymanie i rewitalizację użyczonej przez Miasto Łódź poczekalni tramwajowej przy ul. Północnej. Wykonane zostały tam najbardziej potrzebne prace remontowe tj. naprawa zniszczonej sieci wodno-kanalizacyjnej i uszkodzonego głównego przyłącza energetycznego. Te i inne prace związane z remontem i utrzymaniem budynku wykonaliśmy na własny koszt i/lub dzięki hojności naszych partnerów, a całkowity wkład szacujemy na blisko 40 tys. złotych.
Działalność Fundacji w roku 2009 pokazała, że jej bardzo dobra sieć kontaktów międzynarodowych pozwala na pozyskiwanie dla działań z zakresu sztuki i edukacji ekologicznej w Polsce projektów o międzynarodowym uznaniu, jak chociażby ZIEMIA Z NIEBA, którą na całym świecie obejrzało ponad 100 mln widzów czy PLANETA OCEAN uznana przez IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) za wzorcowy projekt w dziedzinie edukacji ekologicznej. Bałtycka edycja PLANETY OCEAN w Helu (27 czerwca – 4 października 2009) uzyskała rekomendację Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku do konkursu EKOLAURY jako jedno z najlepszych wydarzeń z zakresu edukacji ekologicznej w roku 2009.
­